Oyun Teorisi Nedir?
Oyun teorisi, stratejik karar verme durumlarını matematiksel olarak inceleyen bir bilim dalıdır. 1944 yılında John von Neumann ve Oskar Morgenstern'in "Theory of Games and Economic Behavior" adlı eseriyle temellendirilmiş, John Nash'in "Nash Dengesi" kavramıyla zirveye ulaşmıştır.
Peki bu akademik kavramların iş dünyasıyla ne ilgisi var? Düşündüğünüzden çok daha fazla.
Ekipler Birer "Oyun" Alanıdır
Her gün ofiste farkında olmadan onlarca stratejik karar veriyorsunuz:
- Bilgi paylaşımı: Elinizdeki veriyi ekiple paylaşacak mısınız, yoksa "güç" olarak kendinize mi saklayacaksınız?
- Ekstra çaba: Herkes aynı eforla çalışırken siz de aynı seviyede mi kalacaksınız, yoksa ekstra katkı mı sunacaksınız?
- Risk alma: Yenilikçi bir fikri önerecek misiniz, yoksa statükoya mı uyacaksınız?
Mahkumlar İkilemi: Güven ve İşbirliği
Mahkumlar ikilemi, iki kişinin karşılıklı güven durumunu modelleyen en ünlü oyun teorisi senaryosudur. Her iki taraf da işbirliği yapsa en iyi sonuç çıkar, ama bireysel olarak "kaçma" teşviki vardır.
İş dünyasında bu şöyle görünür:
| Durum | Sonuç |
|---|---|
| İki departman bilgi paylaşır | Her iki taraf da kazanır |
| Biri paylaşır, diğeri saklar | Paylaşan dezavantajda kalır |
| İkisi de bilgi saklar | Her iki taraf da kaybeder |
Kamu Malı Oyunları: Takımda Bedavacılık Sorunu
Kamu malı (public goods) oyunları, bir grubun ortak bir havuza katkıda bulunmasını ve havuzun herkese paylaştırılmasını inceler. Klasik sorun: Herkes "başkaları katkı yapar" diye düşünürse, havuz boşalır.
Fehr & Gächter'in (2000) ünlü deneyinde, katkılar turlar ilerledikçe düşer — ta ki ceza mekanizması eklenene kadar. Şeffaflık ve hesap verebilirlik, işbirliğini sürdürmenin anahtarıdır.
Bu bulgu, iş dünyasına doğrudan tercüme edilir:
- Şeffaf performans metrikleri bedavacılığı azaltır
- Ortak hedefler bireysel optimizasyonun önüne geçer
- Geri bildirim döngüleri işbirliğini sürdürülebilir kılar
NormSignal Farkı
Geleneksel anketler "İşbirliği sizce ne kadar önemli?" diye sorar. Çoğu kişi "çok önemli" der — çünkü doğru cevap budur. Ama gerçek davranışları ölçmezseniz, sosyal arzu yanlılığının ötesine geçemezsiniz.
NormSignal, interaktif karar senaryoları aracılığıyla kişilerin gerçek işbirliği, güven ve karar alma eğilimlerini ölçer. Anket değil, davranış bazlı.
Davranış bilimi tabanlı ekip analitiği hakkında daha fazla bilgi almak için ücretsiz pilot başvurusu yapabilirsiniz.